Ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν δεν επηρεάζει μόνο τη Μέση Ανατολή.
Για τις χώρες της Κεντρικής Ασίας, η προοπτική μιας αποσταθεροποιημένης ή ακόμη και κατεστραμμένης ιρανικής κρατικής.. δομής αποτελεί ένα σενάριο βαθιά ανησυχητικό.
Οι κυβερνήσεις της περιοχής δεν βλέπουν με θετικό μάτι την πιθανότητα κατάρρευσης του Ιράν ακριβώς δίπλα στα σύνορά τους.
Αντίθετα, φοβούνται ότι ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα μπορούσε να πυροδοτήσει αλυσιδωτές γεωπολιτικές, τρομοκρατικές και εθνοτικές κρίσεις σε ολόκληρη την ευρύτερη περιοχή.
Ένα περιστατικό στις αρχές Μαρτίου 2026 κατέδειξε πόσο εύθραυστη είναι η ισορροπία.
Το περιστατικό με τα drones στο Αζερμπαϊτζάν που άλλαξε τα δεδομένα
Στις 5 Μαρτίου, drones που φέρεται να προέρχονταν από το Ιράν έπληξαν το Αζερμπαϊτζάν, τραυματίζοντας τέσσερα άτομα.
Η επίθεση σημειώθηκε στο απομονωμένο θύλακα του Nakhchevan, στοχεύοντας τον τερματικό σταθμό του διεθνούς αεροδρομίου της περιοχής.
Το πλήγμα μάλιστα έφτασε επικίνδυνα κοντά σε σχολείο που βρίσκεται στην περιοχή.
Η αντίδραση του προέδρου του Αζερμπαϊτζάν, Ilham Aliyev, ήταν άμεση και ιδιαίτερα σκληρή.
Ο Aliyev χαρακτήρισε την επίθεση «τρομοκρατική ενέργεια» και προειδοποίησε ότι θα υπάρξουν αντίποινα.
Το Ιράν, από την πλευρά του, αρνήθηκε κατηγορηματικά ότι είχε οποιαδήποτε εμπλοκή.
Η Τεχεράνη κατηγόρησε το Ισραήλ ότι πραγματοποίησε μια «επιχείρηση false flag», δηλαδή μια επίθεση που αποσκοπεί στο να αποδοθεί ψευδώς η ευθύνη σε άλλη χώρα.
Ωστόσο, ακόμη πιο αποκαλυπτική από την ίδια την επίθεση ήταν η αντίδραση των χωρών της Κεντρικής Ασίας.
Το μήνυμα του Καζακστάν που προβλημάτισε Ουάσιγκτον και Τελ Αβίβ
Μόλις λίγους μήνες πριν το περιστατικό, η ένταξη του Καζακστάν στις «Συμφωνίες του Αβραάμ» είχε προκαλέσει ενθουσιασμό σε κύκλους στρατηγικής στις Ηνωμένες Πολιτείες και στο Ισραήλ.
Η προσδοκία ήταν ότι το Καζακστάν θα εντασσόταν σε μια νέα γεωπολιτική συμμαχία «μετριοπαθών μουσουλμανικών κρατών» που θα εκτεινόταν από τον Περσικό Κόλπο μέχρι την Κασπία Θάλασσα, ευθυγραμμισμένη με το Ισραήλ και αντίθετη προς το Ιράν.
Η πραγματικότητα αποδείχθηκε πολύ πιο περίπλοκη.
Ο πρόεδρος του Καζακστάν, Kassym-Jomart Tokayev, καταδίκασε την επίθεση στο Αζερμπαϊτζάν.
Όμως η δήλωσή του περιλάμβανε και κάτι ακόμη πιο σημαντικό: πρότεινε κοινή έρευνα με το Ιράν για το περιστατικό και τόνισε ότι η κρίση πρέπει να λυθεί μέσω διπλωματίας ώστε να αποφευχθεί κλιμάκωση στην περιοχή.
Η διατύπωση αυτή θεωρήθηκε ιδιαίτερα αξιοσημείωτη.
Το Αζερμπαϊτζάν είχε μόλις κατηγορήσει ευθέως το Ιράν για τρομοκρατική ενέργεια — και το Καζακστάν απαντούσε καλώντας σε συνεργασία με τον φερόμενο δράστη.
Kassym-Jomart Tokayev
Η στάση του Ουζμπεκιστάν και η διπλωματία της ισορροπίας
Παρόμοια προσεκτική στάση υιοθέτησε και το Ουζμπεκιστάν.
Ο πρόεδρος Shavkat Mirziyoyev καταδίκασε «αποφασιστικά» την επίθεση και εξέφρασε πλήρη αλληλεγγύη προς το Αζερμπαϊτζάν.
Ωστόσο, η δήλωσή του είχε μια αξιοσημείωτη λεπτομέρεια: δεν ανέφερε καθόλου το Ιράν.
Η διπλωματική αυτή «χορογραφία» ήταν ξεκάθαρη:
• οι χώρες της Κεντρικής Ασίας στηρίζουν έναν τουρκογενή σύμμαχο
• αλλά αποφεύγουν να συγκρουστούν με το Ιράν
Η εξωτερική πολιτική της περιοχής παραμένει πιστή στη βασική της αρχή από το 1991: πολυδιάστατη και πραγματιστική.
Καταδίκη της επίθεσης, διατήρηση των σχέσεων και όλες οι πόρτες ανοιχτές.
Η στρατηγική απομάκρυνσης από τις αμερικανικές βάσεις
Μέχρι στιγμής, αυτή η ισορροπία έχει προστατεύσει τις χώρες της Κεντρικής Ασίας από άμεσες συνέπειες του πολέμου.
Ενώ οι σύμμαχοι των Ηνωμένων Πολιτειών στον Περσικό Κόλπο βλέπουν πυραύλους του Ιράν να πλήττουν τις βάσεις τους, καμία επίθεση δεν έχει σημειωθεί στην Κεντρική Ασία.
Και αυτό ίσως δεν είναι τυχαίο.
Στα μέσα της δεκαετίας του 2000, το Ουζμπεκιστάν έκλεισε την αμερικανική βάση Karshi-Khanabad.
Αργότερα, το Κιργιστάν έκλεισε την αμερικανική βάση Manas το 2014.
Τότε, η απόφαση επικρίθηκε έντονα στην Ουάσιγκτον ως πλήγμα στη συνεργασία για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας.
Σήμερα όμως, πολλοί αναλυτές τη θεωρούν στρατηγική πρόβλεψη.
Οι αμερικανικές βάσεις στον Περσικό Κόλπο έχουν μετατραπεί σε προκαθορισμένους στόχους για το Ιράν.
Όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες μπαίνουν σε πόλεμο, οι σύμμαχοί τους στην περιοχή απορροφούν το πρώτο κύμα επιθέσεων.
Η Κεντρική Ασία, αντίθετα, παραμένει εκτός του άμεσου στόχου.
Ο πραγματικός φόβος είναι η άνοδος του ISIS-K
Παρά τις επιθέσεις και την ένταση, οι κυβερνήσεις της Κεντρικής Ασίας φοβούνται κάτι ακόμη πιο επικίνδυνο από τον πόλεμο, εξηγεί το National Interest.
Την κατάρρευση του Ιράν.
Για χρόνια, το Ιράν λειτουργούσε ως ανάχωμα απέναντι στον σουνιτικό τζιχαντιστικό εξτρεμισμό — μια απειλή που οι υπηρεσίες ασφαλείας της περιοχής θεωρούν υπαρξιακή.
Η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά την οργάνωση Islamic State – Khorasan Province (ISIS-K).
Η συγκεκριμένη οργάνωση αποτελεί το παρακλάδι του ISIS που δραστηριοποιείται στην Κεντρική Ασία και στο Αφγανιστάν.
Με τις ιρανικές δυνάμεις απασχολημένες σε πολλαπλά μέτωπα, το ISIS-K αναζητά κενά ασφαλείας για να επεκτείνει τη δράση του.
Το μήνυμα του ISIS πριν τον πόλεμο
Λίγες ημέρες πριν τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις εναντίον του Ιράν, το επίσημο περιοδικό του ISIS, Al-Naba, δημοσίευσε άρθρο που υποστήριζε ότι «το ιρανικό πλοίο βρίσκεται στα πρόθυρα βύθισης».
Σύμφωνα με δημοσίευμα του δημοσιογράφου Tom O’Connor στο Newsweek, το ISIS-K έχει ήδη αποδείξει ότι μπορεί να διεισδύσει βαθιά μέσα στο Ιράν.
Το 2024 πραγματοποίησε τρομοκρατική επίθεση κατά τη διάρκεια τελετής μνήμης για τον δολοφονημένο διοικητή Qassem Soleimani.
Η απειλή επεκτείνεται και στην Κεντρική Ασία
Η δράση του ISIS-K δεν περιορίζεται στο Ιράν.
Η οργάνωση ευθύνεται και για την τρομοκρατική επίθεση στο Crocus City Hall στη Μόσχα το 2024, όπου σκοτώθηκαν 145 άνθρωποι.
Οι δράστες ήταν μετανάστες από το Τατζικιστάν που είχαν στρατολογηθεί από την οργάνωση.
Η παρουσία του ISIS-K στο Αφγανιστάν δημιουργεί έναν διαρκή κίνδυνο διάχυσης της τρομοκρατίας προς την Κεντρική Ασία.
Ο κίνδυνος διάλυσης του Ιράν και οι εθνοτικές εντάσεις
Υπάρχει όμως και μια άλλη διάσταση που προκαλεί ανησυχία στις κυβερνήσεις της περιοχής.
Σε ορισμένους δυτικούς και ισραηλινούς κύκλους συζητούνται σενάρια εδαφικής διάσπασης του Ιράν, με πιθανή δημιουργία νέων κρατικών οντοτήτων όπως:
• ένα «Νότιο Αζερμπαϊτζάν»
• ένα ανεξάρτητο «Μπαλουχιστάν»
Για τις χώρες της Κεντρικής Ασίας, τέτοιες ιδέες θεωρούνται επικίνδυνο προηγούμενο.
Η περιοχή έχει ήδη πολύπλοκες εθνοτικές ισορροπίες:
• το Ουζμπεκιστάν με μειονότητα Τατζίκων και την περιοχή Karakalpak
• το Κιργιστάν με μεγάλη ουζμπεκική κοινότητα
• το Τατζικιστάν με τις κοινότητες Pamiri στο ορεινό Badakhshan
Η αλλαγή συνόρων με εθνοτικά κριτήρια θα μπορούσε να ανοίξει επικίνδυνες αποσχιστικές δυναμικές.
Οικονομικές και ανθρωπιστικές επιπτώσεις
Ο πόλεμος έχει ήδη προκαλέσει πρακτικά προβλήματα.
Το Καζακστάν και το Ουζμπεκιστάν αναγκάστηκαν να οργανώσουν επιχειρήσεις διάσωσης χιλιάδων πολιτών τους που είχαν εγκλωβιστεί στη Σαουδική Αραβία, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και στο Κατάρ.
Παράλληλα, η κρίση αποκάλυψε πόσο ευάλωτοι είναι οι νότιοι εμπορικοί διάδρομοι της Κεντρικής Ασίας σε γεωπολιτικές αναταράξεις.
Οι οικονομικές ζημιές όμως πιθανότατα θα ξεπεραστούν.
Οι στρατηγικές συνέπειες ίσως όχι.
Ένας πόλεμος που απειλεί να αποσταθεροποιήσει την περιοχή
Αν ο πόλεμος αποδυναμώσει σοβαρά το Ιράν, τα αποτελέσματα για την Κεντρική Ασία θα μπορούσαν να είναι δραματικά:
• αναβίωση του ISIS-K
• ενίσχυση αποσχιστικών κινημάτων
• διάλυση της περιφερειακής αρχιτεκτονικής ασφάλειας
Σε ένα τέτοιο σενάριο, οι συνέπειες δεν θα μετρηθούν σε εμπορικές απώλειες αλλά σε ανθρώπινες ζωές και αποσταθεροποίηση κρατών.
Η ειρωνεία της σύγκρουσης
Υπάρχει μια βαθιά ειρωνεία σε όλα αυτά.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ ξεκίνησαν τον πόλεμο εναντίον του Ιράν στο όνομα της ασφάλειας.
Όμως για τις χώρες της Κεντρικής Ασίας —που παρακολουθούν τις εξελίξεις από την περιφέρεια και κοιτούν τα σύνορά τους με αυξανόμενη ανησυχία— ο πόλεμος μοιάζει λιγότερο με λύση και περισσότερο με μια νέα, σοβαρή απειλή για τη σταθερότητά τους.
www.bankingnews.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου